Raport opublikowany w magazynie Forbes pokazał, w jaki sposób pewne mechanizmy poznawcze związane z mózgiem warunkują długoterminowe planowanie, zarządzanie czasem i oczekiwania emocjonalne w środowisku pracy, oraz wyjaśnił, dlaczego te zniekształcenia często zakłócają stabilną karierę zawodową.
Planowanie kariery zawodowej jest często uważane za kluczową umiejętność pozwalającą na awans na rynku pracy konkurencyjnym. Jednak za planami na pięć lub dziesięć lat kryje się mniej oczywista i głębsza trudność: ludzki mózg nie ma naturalnej skłonności do długoterminowego myślenia. To napięcie między ambicją a biologią wyjaśnia, dlaczego nawet najlepsze cele często tracą na znaczeniu w codziennej rutynie.
Analiza psychologa Marka Traversa dla magazynu Forbes dotyczyła tej sprzeczności. Na podstawie badań z zakresu psychologii poznawczej i neuronauki Travers opisał, w jaki sposób różne uprzedzenia umysłowe zakłócają długoterminowe planowanie kariery zawodowej i dlaczego wiele strategii rozwoju kariery kończy się niepowodzeniem.
Mózg i jego preferencja dla krótkoterminowych celów
Jedną z największych przeszkód w planowaniu długoterminowej kariery jest skłonność mózgu do priorytetowego traktowania natychmiastowych korzyści. Chociaż awans, nowa umiejętność lub zmiana sektora są cenne, cele te tracą na znaczeniu psychologicznym, gdy wydają się odległe.
W praktyce zadania przynoszące natychmiastowe korzyści, takie jak sprawdzanie poczty elektronicznej lub sieci zawodowych, wypierają działania wymagające wytrwałości, których wyniki pojawią się w późniejszym czasie.
Zjawisko to nazywa się „dyskontowaniem czasu” i jest to błąd, który prowadzi do systematycznego zaniżania wartości przyszłych korzyści. Według badań naukowych cytowanych przez Traversa, istnieje bezpośredni związek między tym mechanizmem a prokrastynacją.
Osoby, które przywiązują mniejszą wagę do przyszłości, mają tendencję do odkładania działań kluczowych dla swojego rozwoju zawodowego, nawet jeśli uznają ich strategiczne znaczenie.
Niedocenianie czasu i wysiłku
Innym czynnikiem zakłócającym planowanie jest błąd planowania, szeroko udokumentowane zjawisko poznawcze. Ten wzorzec prowadzi do niedoceniania czasu potrzebnego do wykonania zadań i przeceniania własnej zdolności do realizacji złożonych celów. W środowisku zawodowym skutkuje to nierealistycznymi harmonogramami i zawyżonymi oczekiwaniami.
Aktualizacja CV, nabycie nowych kompetencji lub budowanie sieci kontaktów wydaje się teoretycznie wykonalne. Jednak różne badania naukowe wykazały, że mózg tworzy uproszczone mentalne reprezentacje tych zadań, pomijając ich złożoność. W rezultacie często dochodzi do rozbieżności między pierwotnym planem a rzeczywistą realizacją, co powoduje spadek motywacji.
Błędy w przewidywaniu emocjonalnym
Decyzje dotyczące pracy nie są podejmowane wyłącznie na podstawie racjonalnych kalkulacji. Mają na nie wpływ również oczekiwania emocjonalne związane z sensem, tożsamością i satysfakcją osobistą. W tej dziedzinie mózg często popełnia błędy.
Dziesięciolecia badań nad przewidywaniami afektywnymi pokazują, że ludzie mają tendencję do wyolbrzymiania emocjonalnego wpływu przyszłych wydarzeń zawodowych.
Uzyskanie upragnionej pozycji lub wyższego wynagrodzenia nie zawsze generuje oczekiwany poziom zadowolenia. Podobnie, odmowa zatrudnienia często powoduje mniej intensywne emocjonalne konsekwencje niż oczekiwano.
Błąd ten wiąże się z iluzją skupienia, która prowadzi do przeceniania znaczenia jednego wydarzenia i minimalizowania innych codziennych czynników, takich jak równowaga między pracą a życiem osobistym lub tempo codziennych zadań.
Prokrastynacja i brak połączenia z przyszłością
Neurobiologia dostarcza dodatkowego wyjaśnienia. Najnowsze badania neuroobrazowe wykazały, że prokrastynacja jest związana z aktywnością lewej dorsolateralnej kory przedczołowej, obszaru związanego z samokontrolą i planowaniem przyszłości. Kiedy obszar ten jest aktywowany w ograniczonym zakresie, „przyszłe ja” traci na znaczeniu w obliczu bieżących wymagań.
Z tej perspektywy odkładanie zadań zawodowych nie oznacza braku ambicji, ale słabe połączenie neuronowe między teraźniejszością a przyszłością. Mózg nie integruje w pełni długoterminowych korzyści jako części obecnego doświadczenia, co zmniejsza pilność działania.
Strategie dostosowane do funkcjonowania umysłu
W obliczu tych ograniczeń poznawczych Travers twierdzi, że najskuteczniejsze plany kariery nie wymagają siły woli, ale dostosowują się do funkcjonowania mózgu. Zaproponował podzielenie celów na krótkoterminowe działania z widocznymi rezultatami, co pozwala utrzymać motywację.
Inną strategią jest planowanie w oparciu o rzeczywiste dane, a nie tylko optymizm. Analiza czasu, jaki zajęły podobne ścieżki kariery w tej samej branży, oraz dodanie marginesów bezpieczeństwa zmniejsza wpływ błędu planowania.
Ponadto poszerzenie emocjonalnej oceny stanowiska, z uwzględnieniem autonomii, tempa pracy i codziennego uczenia się, pozwala na podejmowanie decyzji bardziej spójnych z trwałym dobrostanem.
Analiza przedstawiona przez Forbes podkreśla, że planowanie kariery nie zależy wyłącznie od jasności celów. Wymaga również zrozumienia ograniczeń poznawczych, które wpływają na każdą decyzję, oraz strukturyzowania planów w sposób zgodny z nimi.
