Skamieniałości co najmniej trzech ludzi, prawdopodobnie pożartych przez hieny 773 000 lat temu w jaskini w Maroku, potwierdzają tezę, że Homo sapiens pojawił się w Afryce, a nie w Eurazji, co stanowi jedną z fundamentalnych niewiadomych ewolucji człowieka.
Skamieniałości wykazują połączenie archaicznych cech charakterystycznych dla Homo erectus oraz cech współczesnych, które wskazują na Homo sapiens. Obejmują one trzy szczęki dwóch dorosłych osób oraz dziecka w wieku nieprzekraczającym półtora roku. Szczęki dorosłych mogą należeć do mężczyzny i kobiety, ponieważ jedna z nich jest wyraźnie bardziej masywna od drugiej, wyjaśnia w e-mailu do La Vanguardia pierwszy autor badania, Jean-Jacques Hublin z Collège de France w Paryżu i Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maxa Plancka w Lipsku. Nie można wykluczyć możliwości, że dziecko było spokrewnione z jednym z nich lub z obojgiem, ale „jest to wysoce spekulatywne” – twierdzi Hublin.
Obok szczęk znaleziono osiem kręgów i cztery górne zęby, ale nie wiadomo, czy należą one do tych samych osobników. Znaleziono również fragment ludzkiej kości udowej „zjedzony przez duże drapieżne zwierzę, prawdopodobnie hienę” – piszą naukowcy w czasopiśmie Nature, w którym dzisiaj przedstawiają swoje wyniki.
Jaskinia, w której znaleziono szczątki ludzkie, była legowiskiem drapieżników; naukowcy uważają, że mogły je pożreć hieny
Skamieniałości znaleziono w tak zwanej Jaskini Hominidów, na południowy zachód od Casablanki. Jest to starożytna jaskinia, w której znaleziono liczne ślady obecności drapieżników, w tym skamieniałe odchody, a także kości innych zwierząt z śladami pożarcia. Znaleziono tam również kilka narzędzi kamiennych wyrzeźbionych przez ludzi, chociaż żadna z kości zwierzęcych nie nosi śladów cięć. „Jaskinia była głównie legowiskiem drapieżników, a hominidy używały jej tylko sporadycznie jako schronienia” – wyjaśnia Hublin.
Badaczom udało się datować skamieniałości na 773 000 lat, z marginesem błędu wynoszącym zaledwie 4000 lat. Taka precyzja była możliwa, ponieważ w tamtym okresie nastąpiło odwrócenie pola magnetycznego Ziemi, co oznacza, że kompas zamiast wskazywać południe, wskazywał północ. Odwrócenie biegunowości znalazło odzwierciedlenie w magnetyzmie minerałów, które zgromadziły się wewnątrz jaskini. Skamieniałości ludzkie znaleziono właśnie na poziomie osadów odpowiadającym momentowi odwrócenia pola magnetycznego.
Jest to kluczowy moment w ewolucji człowieka, ponieważ zbiega się z okresem, w którym żył ostatni wspólny przodek Homo sapiens, neandertalczyków i denisowian, zgodnie z chronologią wywnioskowaną na podstawie badań genetycznych. Jest to jednak okres mało znany ze względu na brak skamieniałości ludzkich z tamtego okresu. Chociaż paleogenetyka wyjaśnia kiedy, nie wyjaśnia jednak gdzie i dlaczego nastąpiły zmiany ewolucyjne, które doprowadziły do powstania Homo sapiens. Skamieniałości z Maroka „wypełniają wielką lukę w rejestrze homininów z Afryki”, podkreśla Hublin.
Skamieniałości te wykazują znaczące różnice w stosunku do wszystkich wcześniej opisanych gatunków ludzkich. „Prawdopodobnie należą one do ewoluowanej formy Homo erectus sensu lato w Afryce Północnej” – piszą w Nature naukowcy, którzy powstrzymują się od zdefiniowania ich jako nowego gatunku. Sensu lato, co oznacza w szerokim znaczeniu, jest używane w paleontologii jako pojemnik, w którym grupuje się różne okazy.
Naukowcy podkreślają połączenie archaicznych i nowoczesnych cech skamieniałości z Jaskini Hominidów, które zaobserwowano również u Homo antecessor z Atapuerca, liczących od 800 000 do 900 000 lat. Podobieństwa między skamielinami z Maroka i Atapuerca sugerują, że w tamtym okresie mogły istnieć kontakty między populacjami północnej Afryki i południowej Europy, wskazują autorzy badania.
Jednak podczas gdy w Atapuerca cechy nowoczesne zapowiadają raczej anatomię neandertalczyków, w Maroku wskazują one raczej na Homo sapiens. Wśród cech łączących je z Homo sapiens naukowcy przeanalizowali korzenie pierwszego zęba trzonowego, połączenie szkliwa i zębiny w zębach oraz niewielkie zagłębienie w szczęce (symetryczna bruzda szczękowa). Natomiast kręgi mają archaiczną anatomię, bardziej podobną do kręgów wcześniejszych Homo erectus niż do kręgów bardziej współczesnych gatunków ludzkich.
Skamieniałości różnią się od wszystkich dotychczas odkrytych gatunków ludzkich.
„Nasze odkrycia podkreślają znaczenie Maghrebu jako regionu kluczowego dla zrozumienia powstania naszego gatunku i wzmacniają argument za afrykańskim, a nie euroazjatyckim pochodzeniem Homo sapiens” – podsumowują naukowcy w czasopiśmie Nature.
Region Afryki, w którym mógł pojawić się Homo sapiens – o ile rzeczywiście pojawił się w Afryce, ponieważ kwestia ta nie jest jeszcze rozstrzygnięta – pozostaje nieznany. Najstarsze szczątki tego gatunku, sprzed 315 000 lat, odkryto w stanowisku Jebel Irhoud w Maroku, również w ramach badań przeprowadzonych przez Hublina. Jednak przez większość ostatniego miliona lat Sahara była regionem o bujnej roślinności, a nie nieprzekraczalną pustynią, jaką jest dzisiaj, więc populacje północnej Afryki nie były odizolowane od reszty kontynentu.
